Cleopatra VII Philopator werd in 69 v.Chr. geboren in Alexandrië en stierf daar in 30 v.Chr. Zij was de laatste actieve heerser van het Ptolemeïsche Egypte. Cleopatra regeerde vanaf 51 v.Chr. en raakte nauw verbonden met de Romeinse machtsstrijd door haar relaties met Julius Caesar en Marcus Antonius. Daardoor kreeg zij al tijdens haar leven een plaats in de geschiedenis van het Middellandse Zeegebied. Toch was Cleopatra meer dan een figuur uit Romeinse verhalen. Zij was een vorstin die haar positie met diplomatie, taalvaardigheid en dynastieke politiek probeerde te behouden in een tijd waarin Egypte onder zware druk van Rome stond.
Afkomst en jeugd van Cleopatra
Cleopatra kwam uit de Ptolemeïsche dynastie, die sinds de dood van Alexander de Grote over Egypte heerste. Deze vorsten waren van Grieks-Macedonische afkomst en bestuurden Egypte vanuit Alexandrië. Cleopatra was dus geen Egyptische vorstin van geboorte, maar een lid van een Griekstalig hof.
Over haar moeder bestaat onzekerheid. Vaak wordt aangenomen dat zij een dochter was van Ptolemaeus XII Auletes. Wie haar moeder precies was, staat niet vast. Cleopatra kreeg een opleiding die paste bij een heerser aan het hof van Alexandrië. Antieke auteurs schrijven dat zij meerdere talen sprak. Zeker is dat Cleopatra Grieks sprak. Waarschijnlijk beheerste zij ook Egyptisch. Daarmee week zij af van veel eerdere Ptolemaeën, die vooral Grieks gebruikten.
Cleopatra als koningin van Egypte
Na de dood van haar vader Ptolemaeus XII in 51 v.Chr. werd Cleopatra koningin. Volgens de dynastieke gewoonte regeerde zij eerst samen met haar jonge broer Ptolemaeus XIII. Die samenwerking liep snel stuk. Aan het hof ontstond een machtsstrijd, waarbij Cleopatra enige tijd uit Alexandrië werd verdreven.
In 48 v.Chr. kwam Julius Caesar in Egypte aan, tijdens zijn conflict met Pompeius. Cleopatra wist Caesar aan haar kant te krijgen. Met zijn steun versloeg zij haar rivalen in de Alexandrijnse Oorlog. Ptolemaeus XIII kwam daarbij om het leven. Daarna regeerde Cleopatra verder met een andere broer, Ptolemaeus XIV, en later met haar zoon Caesarion. Cleopatra presenteerde zich niet alleen als Hellenistische koningin, maar ook als farao in Egyptische traditie. Zo versterkte zij haar gezag bij verschillende groepen in haar rijk.
Cleopatra en Julius Caesar
De band tussen Cleopatra en Julius Caesar was politiek en persoonlijk. In 47 v.Chr. werd hun zoon Ptolemaeus XV Caesar geboren, beter bekend als Caesarion. Cleopatra verbleef later ook in Rome, waar zij waarschijnlijk tussen 46 en 44 v.Chr. aanwezig was. Haar verblijf maakte duidelijk hoe belangrijk de relatie met Caesar voor haar positie was.
Na de moord op Caesar in 44 v.Chr. veranderde de situatie direct. Cleopatra keerde terug naar Egypte. Kort daarna stierf Ptolemaeus XIV, waarna Caesarion medeheerser werd. Antieke bronnen en moderne historici verschillen soms in hun uitleg van Cleopatra’s rol in deze jaren. Romeinse schrijvers legden vaak nadruk op verleiding en invloed aan het hof. Moderne historici wijzen eerder op haar politieke noodzaak: zonder steun van een sterke Romeinse leider was de onafhankelijkheid van Egypte moeilijk vol te houden.
Cleopatra en Marcus Antonius
In 41 v.Chr. ontmoette Cleopatra Marcus Antonius in Tarsus. Ook deze relatie had een duidelijk politiek doel. Antonius had geld en steun nodig voor zijn plannen in het oosten. Cleopatra zocht bescherming voor Egypte en erkenning voor haar dynastie. Uit hun relatie werden drie kinderen geboren: Alexander Helios, Cleopatra Selene II en Ptolemaeus Philadelphus.
De samenwerking tussen Cleopatra en Antonius groeide uit tot een machtsblok in het oostelijke Middellandse Zeegebied. In 34 v.Chr. volgden de zogeheten Donaties van Alexandrië, waarbij gebieden en titels aan Cleopatra en haar kinderen werden toegekend. In Rome gebruikte Octavianus dit tegen Antonius. Hij stelde Cleopatra voor als een bedreiging voor de Romeinse orde. Dat beeld was politieke propaganda, maar het heeft haar reputatie eeuwenlang beïnvloed.
De nederlaag van Cleopatra bij Actium
Het beslissende keerpunt kwam in 31 v.Chr. bij de Slag bij Actium. De vloot van Antonius en Cleopatra verloor daar van Octavianus. Over Cleopatra’s rol tijdens de slag lopen de antieke berichten uiteen. Sommige bronnen beschrijven haar vertrek als een vlucht die de nederlaag versnelde. Andere historici wijzen erop dat de situatie militair al bijna verloren was.
Na Actium trokken Antonius en Cleopatra zich terug naar Egypte. In 30 v.Chr. viel Octavianus Alexandrië binnen. Antonius pleegde daarop zelfmoord. Cleopatra probeerde nog te onderhandelen over haar toekomst en die van haar kinderen, maar zonder succes. Toen duidelijk werd dat Octavianus haar als krijgsgevangene naar Rome wilde meenemen, koos zij voor de dood. Met Cleopatra eindigde de Ptolemeïsche heerschappij en werd Egypte een Romeinse provincie.
Dood, kinderen en beeldvorming rond Cleopatra
Cleopatra stierf in augustus 30 v.Chr., waarschijnlijk op 39-jarige leeftijd. Hoe zij precies stierf, is niet zeker. Het bekende verhaal over een beet van een adder komt uit de antieke overlevering. Andere historici achten een mengsel van gifstoffen waarschijnlijker. Zeker is alleen dat Cleopatra haar dood verkoos boven gevangenschap.
Cleopatra liet vier kinderen na. Caesarion werd kort na haar dood gedood op bevel van Octavianus. De drie kinderen van Marcus Antonius en Cleopatra werden naar Rome gebracht. Cleopatra Selene II trouwde later met Juba II en werd koningin van Mauretanië.
Het beeld van Cleopatra is sterk gevormd door Romeinse auteurs, vooral door schrijvers die aan de kant van Octavianus stonden. Daardoor verscheen zij vaak als verleidelijke en gevaarlijke vorstin. Dat beeld is hardnekkig gebleken. Tegelijk laten munten, inscripties en antieke teksten ook een andere Cleopatra zien: een heerser die actief bestuurde, bondgenootschappen smeedde en haar dynastie probeerde te redden in een periode van grote politieke druk.
Veelgestelde vragen over Cleopatra
Wanneer werd Cleopatra geboren?
Cleopatra werd in 69 v.Chr. geboren in Alexandrië.
Waar regeerde Cleopatra?
Cleopatra regeerde over Egypte vanuit Alexandrië, de hoofdstad van het Ptolemeïsche rijk.
Waarom is Cleopatra beroemd?
Cleopatra is beroemd als laatste heerser van het Ptolemeïsche Egypte en door haar banden met Julius Caesar en Marcus Antonius.
Hoe stierf Cleopatra?
Cleopatra stierf in 30 v.Chr. Waarschijnlijk pleegde zij zelfmoord met gif, al noemt de overlevering ook een slangenbeet.
Had Cleopatra kinderen?
Ja. Cleopatra had vier kinderen: Caesarion, Alexander Helios, Cleopatra Selene II en Ptolemaeus Philadelphus.
Geef een reactie