Karel de Grote, ook bekend als Carolus Magnus of Charlemagne, leefde vermoedelijk van 747 of 748 tot 28 januari 814. Zijn geboorteplaats staat niet vast. Historici noemen onder meer Quierzy, Herstal bij Luik en soms Aken, al ontbreekt hard bewijs. Karel de Grote werd in 768 koning der Franken, in 774 koning der Longobarden en op 25 december 800 keizer in Rome. Zijn naam is verbonden aan de grote uitbreiding van het Frankische Rijk en aan de culturele opleving die later de Karolingische Renaissance is gaan heten.
Jeugd van Karel de Grote
Karel de Grote was een zoon van Pepijn de Korte en Bertrada van Laon. Over zijn vroege jaren is weinig met zekerheid bekend. Dat geldt ook voor zijn geboortejaar. In de literatuur komen 747 en 748 het vaakst voor. De precieze geboortedatum blijft onzeker, al wordt 2 april soms genoemd.
Na de dood van Pepijn de Korte in 768 verdeelden Karel en zijn broer Karloman het Frankische Rijk. Karel werd op 9 oktober 768 in Noyon tot koning uitgeroepen. Karloman kreeg zijn deel elders in het rijk. De verhouding tussen beide broers was waarschijnlijk gespannen, maar de bronnen geven geen volledig beeld. Toen Karloman in 771 stierf, nam Karel ook zijn gebied over. Daarmee kreeg Karel de Grote de alleenheerschappij in handen.
Karel de Grote en de uitbreiding van het rijk
Onder Karel de Grote groeide het Frankische Rijk sterk. Hij voerde oorlog in verschillende richtingen. In Italië versloeg hij de Longobarden. In 774 nam hij hun koninklijke titel over en werd hij koning der Longobarden. In het oosten voerde hij langdurige oorlog tegen de Saksen. Die strijd duurde met onderbrekingen meer dan dertig jaar, van 772 tot 804.
De Saksenoorlogen behoren tot de hardste episodes uit zijn regering. Karel de Grote dwong onderworpen gebieden tot aansluiting bij zijn rijk en bevorderde er de kerstening. Daarbij gebruikte hij geweld. Het bloedbad van Verden in 782, waarbij volgens de Frankische bronnen duizenden Saksen werden gedood, geldt als het bekendste voorbeeld. Sommige historici zien dit als een bewuste terreurdaad, anderen wijzen erop dat de overlevering uit partijdige bronnen komt. Vast staat dat Karel de Grote zijn macht met militaire middelen uitbreidde.
Karel de Grote als keizer
Een beslissend moment volgde op 25 december 800. In Rome kroonde paus Leo III Karel de Grote tot keizer. Die kroning gaf zijn heerschappij extra aanzien. Over de betekenis van dit moment verschillen historici van mening. Volgens een bekende lezing versterkte de paus met deze stap zijn eigen positie door een machtige beschermer te erkennen. Een andere uitleg legt meer nadruk op Karel zelf, die al als de feitelijke leider van het Westen gold.
De titel “keizer van het Heilige Roomse Rijk” is voor Karel de Grote eigenlijk te vroeg. Historici spreken voor zijn tijd meestal gewoon van keizer of van keizer van de Romeinen. Het latere Heilige Roomse Rijk kreeg pas eeuwen daarna zijn vaste vorm en naam. Wel stond de kroning van 800 aan het begin van een keizerlijke traditie die later grote invloed kreeg in Europa.
Bestuur en hervormingen onder Karel de Grote
Karel de Grote was niet alleen een veldheer. Hij probeerde zijn uitgestrekte rijk ook beter te besturen. Dat deed hij met graven, bisschoppen en rondreizende gezanten, de missi dominici. Zij moesten toezicht houden en koninklijke bevelen uitvoeren. In verordeningen, de capitularia, legde hij regels vast voor bestuur, rechtspraak en kerkelijk leven.
Ook op economisch en cultureel gebied liet Karel de Grote sporen na. Onder zijn bewind kreeg het muntstelsel meer eenheid. Aan zijn hof en in kloosters stimuleerde hij onderwijs en het overschrijven van teksten. De Karolingische minuskel, een helder en goed leesbaar schrift, hielp daarbij. Die ontwikkeling kwam niet door Karel alleen tot stand, maar zijn hof speelde wel een centrale rol. De Angelsaksische geleerde Alcuinus van York werkte in zijn omgeving en droeg bij aan onderwijs en tekstcorrectie.
Hof, familie en dagelijks leven van Karel de Grote
Over het privéleven van Karel de Grote is meer bekend dan over zijn jeugd, al blijven ook hier details onzeker. Hij had meerdere echtgenotes en partners. Himiltrude wordt vaak als vroege partner genoemd. Daarna volgde een huwelijk met een dochter van de Longobardische koning Desiderius, maar dat hield kort stand. Vervolgens trouwde hij met Hildegard, later met Fastrade en daarna met Luitgarde.
Karel de Grote had veel kinderen, wettige en onwettige. Middeleeuwse bronnen noemen in totaal achttien nakomelingen. Hij hield zijn dochters lang aan het hof en liet hen niet trouwen, vermoedelijk om politieke complicaties te vermijden. Een vaste hoofdstad kende zijn rijk niet, maar Aken werd in zijn latere jaren het belangrijkste machtscentrum. Daar liet Karel de Grote een palts en een kapel bouwen. Ook plaatsen als Nijmegen en Ingelheim dienden als verblijf.
Laatste jaren en dood van Karel de Grote
In zijn laatste jaren hield Karel de Grote zich meer bezig met opvolging en bestuur. In 806 regelde hij in de Divisio regnorum een verdeling van het rijk onder zijn zonen. Die regeling verloor grotendeels haar betekenis toen twee van hen vóór hem stierven. Uiteindelijk bleef Lodewijk, koning van Aquitanië, als belangrijkste erfgenaam over.
In 813 liet Karel de Grote Lodewijk in Aken tot medekeizer kronen. Daarmee wilde hij de overgang van de macht veiligstellen. Kort daarna ging zijn gezondheid achteruit. Op 28 januari 814 stierf Karel de Grote in Aken, waarschijnlijk aan een longontsteking of een verwante ziekte. Hij werd begraven in de paltskapel van Aken, de latere dom. Zijn zoon Lodewijk de Vrome volgde hem op.
Nalatenschap van Karel de Grote
De naam van Karel de Grote bleef eeuwenlang gezag houden. Middeleeuwse en latere vorsten grepen graag op hem terug om hun eigen macht te legitimeren. Zijn rijk viel na zijn dood uiteen, vooral na het Verdrag van Verdun in 843, maar het idee van een christelijk keizerrijk bleef bestaan.
Zijn reputatie is dubbel. Karel de Grote geldt als een belangrijke hervormer van bestuur, onderwijs en schriftcultuur. Tegelijk rust zijn heerschappij op verovering en dwang. De bijnaam “Vader van Europa” komt uit latere eeuwen en zegt meer over zijn ontvangstgeschiedenis dan over zijn eigen tijd. In 1165 liet tegenpaus Paschalis III hem heilig verklaren, maar die heiligverklaring wordt door de Rooms-Katholieke Kerk niet algemeen erkend. In Aken blijft Karel de Grote zichtbaar aanwezig, onder meer in de dom en in de herinneringscultuur rond zijn naam.
Veelgestelde vragen over Karel de Grote
Wanneer werd Karel de Grote geboren?
Waarschijnlijk in 747 of 748. Een precieze datum is niet met zekerheid vast te stellen.
Waar werd Karel de Grote geboren?
Dat is onbekend. Quierzy, Herstal bij Luik en soms Aken worden genoemd.
Wanneer werd Karel de Grote keizer?
Op 25 december 800 kroonde paus Leo III Karel de Grote in Rome tot keizer.
Waarom is Karel de Grote belangrijk?
Karel de Grote breidde het Frankische Rijk sterk uit en stimuleerde bestuur, onderwijs en schriftcultuur.
Hoe stierf Karel de Grote?
Karel de Grote stierf op 28 januari 814 in Aken, waarschijnlijk aan een longziekte.
Geef een reactie