In Philadelphia, waar het nieuws van de dag nog met de hand van de pers kwam, bouwde Benjamin Franklin aan iets wat groter was dan een drukkerij. Hij zette letters, schreef stukken, gaf een krant vorm en wist tegelijk hoe ideeën zich door een stad konden verspreiden. Later zou diezelfde man naam maken met proeven rond elektriciteit, met diplomatie in Londen en Parijs en met zijn handtekening onder de belangrijkste documenten uit de vroege geschiedenis van de Verenigde Staten. Maar zijn loopbaan begon tussen inkt, papier en lood.
Jeugd van Benjamin Franklin
Benjamin Franklin werd geboren op 17 januari 1706 in Boston, in de toenmalige Britse kolonie Massachusetts Bay. Hij was een zoon uit een groot gezin van zeep- en kaarsenmaker Josiah Franklin. Lang school liep hij niet; al vroeg werd duidelijk dat hij zijn weg vooral zelf zou moeten vinden.
In 1718 ging hij in de leer bij zijn oudere halfbroer James Franklin, die drukker was. Dat vak bood hem meer dan een ambacht. In een drukkerij kwam nieuws binnen, werden meningen gevormd en kregen politieke discussies een publiek. Franklin leerde er niet alleen zetten en drukken, maar ook schrijven.
Als jonge man liet hij al zien hoe handig hij met toon en stijl kon omgaan. In de krant van zijn broer publiceerde hij onder het pseudoniem Silence Dogood satirische stukken. Die brieven maakten hem bekend als een scherp observator, al wist zijn broer aanvankelijk niet dat Benjamin de auteur was. Het bekende pseudoniem Richard Saunders, gebruikt voor Poor Richard’s Almanack, kwam pas later.
De verhouding met James verslechterde, en Franklin vertrok uiteindelijk uit Boston. Via een kort verblijf in New York kwam hij in Philadelphia terecht, de stad waarmee zijn naam blijvend verbonden zou raken.
Franklin in Philadelphia: drukker, uitgever en ondernemer
Toen Franklin in Philadelphia aankwam, was hij nog jong en vrijwel zonder middelen. Toch wist hij er snel een bestaan op te bouwen. Na een mislukt en verwarrend intermezzo in Londen, waar hij in 1724 en 1725 verbleef, keerde hij terug naar Philadelphia. In 1728 begon hij samen met Hugh Meredith een drukkerij; in 1729 nam hij The Pennsylvania Gazette over, de krant die hem een stevige reputatie bezorgde.
Die krant was meer dan een bron van inkomsten. Franklin gebruikte haar om ideeën te verspreiden, discussies te voeren en zijn naam te vestigen. Vanaf 1732 gaf hij ook Poor Richard’s Almanack uit, onder de naam Richard Saunders. De almanak bevatte kalenders, praktische informatie, spreuken en korte wijsheden, en werd een groot succes in de koloniën.
Dankzij dat succes bereikte Franklin al relatief jong financiële onafhankelijkheid. Hij trok zich in 1748 grotendeels terug uit het dagelijkse drukkerswerk om zich op andere zaken te richten: wetenschap, publieke projecten en politiek. Dat hij rijk werd, staat buiten kijf, maar moderne schattingen van zijn vermogen lopen zo sterk uiteen dat ze weinig precies zeggen. Belangrijker is dat zijn welstand hem de vrijheid gaf om zich met veel meer bezig te houden dan alleen zijn bedrijf.
Publieke initiatieven in Philadelphia
Franklin beperkte zich niet tot zijn eigen loopbaan. In Philadelphia speelde hij een opvallende rol bij het opzetten van instellingen die het stadsleven moesten verbeteren. In 1731 hielp hij bij de oprichting van de Library Company of Philadelphia, vaak gezien als de eerste succesvolle abonnementsbibliotheek in de Amerikaanse koloniën. Dat was geen openbare bibliotheek in moderne zin, maar wel een belangrijke stap in de bredere beschikbaarheid van boeken.
Ook was hij betrokken bij de Union Fire Company, een vrijwillige brandweer, en bij de oprichting van het Pennsylvania Hospital in 1751. Daarnaast speelde hij een grote rol in de ontwikkeling van de postdienst. In 1753 werd hij, samen met William Hunter, benoemd tot deputy postmaster general voor de Britse koloniën in Noord-Amerika.
Wie naar Franklin kijkt, ziet daarom niet alleen een schrijver of uitvinder, maar ook een organisator. Hij had een scherp oog voor wat een stad nodig had: boeken, brandbestrijding, betere postverbindingen, medische zorg.
Experimenten met elektriciteit en andere uitvindingen
Vanaf de jaren 1740 hield Franklin zich intensief bezig met natuurwetenschappelijk onderzoek, vooral met elektriciteit. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met de beroemde vliegerproef van 1752. Of hij die proef precies heeft uitgevoerd zoals het verhaal later is doorverteld, blijft onderwerp van discussie; wel staat vast dat hij in die jaren beslissende bijdragen leverde aan het begrip van elektrische verschijnselen.
Hij introduceerde termen die nog altijd in gebruik zijn, zoals positief en negatief geladen. Ook het woord “battery” gebruikte hij in een elektrische context. Zijn bekendste praktische toepassing was de bliksemafleider, ontwikkeld begin jaren 1750. Daarmee liet Franklin zien dat natuuronderzoek niet alleen theoretisch hoefde te zijn, maar ook direct nut kon hebben.
Andere uitvindingen die met zijn naam verbonden zijn, zijn de Franklin-kachel, bifocale brillen en de glasarmonica. Bij sommige daarvan geldt dat Franklin niet altijd de allereerste bedenker was, maar wel degene die een bruikbare vorm ontwikkelde of een bestaand idee verbeterde. Dat voorbehoud is belangrijk, want zijn reputatie is in de loop van de tijd soms gladder gemaakt dan de werkelijkheid.
Voor zijn wetenschappelijke werk ontving hij in 1753 de Copley Medal van de Royal Society in Londen. Hij kreeg ook eredoctoraten, onder meer van St Andrews en Oxford. Daarmee was Benjamin Franklin al ruim vóór de Amerikaanse onafhankelijkheid een figuur van internationale naam.
Benjamin Franklin in Londen en Parijs
Franklins leven speelde zich niet alleen in Amerika af. Hij stak de Atlantische Oceaan meerdere keren over en bracht lange perioden in Europa door. Tussen 1757 en 1762 verbleef hij in Londen als vertegenwoordiger van Pennsylvania. Later was hij er opnieuw, van 1764 tot 1775, nu in een tijd waarin de verhouding tussen Groot-Brittannië en de koloniën steeds verder verslechterde.
In Londen probeerde Franklin aanvankelijk nog tot een vergelijk te komen. Hij was lang geen voorstander van een onmiddellijke breuk met Groot-Brittannië. Juist daarom laat zijn ontwikkeling goed zien hoe ingrijpend de politieke crisis van de jaren 1760 en 1770 was. De man die later een van de bekendste gezichten van de Amerikaanse onafhankelijkheid werd, had eerst nog gehoopt op hervorming binnen het Britse rijk.
In 1776 vertrok hij als gezant naar Frankrijk. Daar, in Parijs en omgeving, groeide hij uit tot de beroemdste Amerikaanse diplomaat van zijn tijd. Zijn eenvoudige kleding en beheerste optreden werden in Frankrijk met belangstelling bekeken, al is het beeld van Franklin als bijna mythische publiekslieveling soms wat overdreven. Feit is wel dat hij een belangrijke rol speelde bij het winnen van Franse steun voor de Amerikaanse zaak.
Die steun was van groot belang in de Onafhankelijkheidsoorlog. Franklin was vervolgens ook een van de onderhandelaars bij het Verdrag van Parijs van 1783, waarin Groot-Brittannië de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten erkende.
Rol bij de stichting van de Verenigde Staten
Benjamin Franklin behoort tot de kleine groep mannen die drie sleuteldocumenten uit de Amerikaanse geschiedenis ondertekenden: de Verklaring van Onafhankelijkheid van 1776, het Verdrag van Parijs van 1783 en de Amerikaanse Grondwet van 1787. Dat maakt zijn plaats in de politieke geschiedenis uitzonderlijk.
Hij was lid van het comité dat de Onafhankelijkheidsverklaring opstelde, samen met onder anderen Thomas Jefferson en John Adams. Jefferson schreef de eerste versie, maar Franklin dacht mee en stelde wijzigingen voor. Zijn rol moet dus niet worden overdreven, maar ook niet onderschat.
In 1787, op hoge leeftijd en lichamelijk verzwakt, nam hij deel aan de Constitutional Convention in Philadelphia. Daar gold hij als een gerespecteerde oudere staatsman, iemand die door zijn ervaring en gezag invloed had, ook wanneer hij niet meer voortdurend het woord voerde.
Privéleven en tegenstrijdigheden
Franklin leefde vanaf 1730 samen met Deborah Read in een common-law huwelijk. Een formeel huwelijk was juridisch lastig, omdat Deborahs eerste echtgenoot waarschijnlijk nog in leven was. Samen kregen zij twee kinderen: Francis Folger Franklin, die jong stierf aan de pokken, en Sarah Franklin Bache. Daarnaast had Franklin een buitenechtelijke zoon, William Franklin, die hij in zijn huishouden opnam.
Die zoon zou later gouverneur van New Jersey worden en tijdens de Amerikaanse Revolutie de Britse kroon trouw blijven. Dat leidde tot een pijnlijke breuk tussen vader en zoon. Het is een van de persoonlijke scheidslijnen in Franklins leven: de publieke man van overleg en bemiddeling was in zijn eigen familie niet altijd in staat de afstand te overbruggen.
Ook op een ander punt is zijn levensverhaal minder rechtlijnig dan latere bewonderaars soms hebben voorgesteld. Franklin sprak zich in zijn laatste jaren duidelijk uit tegen slavernij en was vanaf 1787 voorzitter van de Pennsylvania Abolition Society. Tegelijk had hij eerder in zijn leven zelf tot slaaf gemaakte mensen in huis gehad en profiteerde hij van een samenleving waarin slavernij een geaccepteerd onderdeel van het economische leven was. Zijn latere abolitionisme is dus belangrijk, maar het wist zijn eerdere betrokkenheid niet uit.
Laatste jaren van Benjamin Franklin
Na zijn terugkeer uit Frankrijk in 1785 bracht Franklin zijn laatste jaren door in Philadelphia. Zijn gezondheid ging achteruit, maar hij bleef actief in het openbare leven. Hij steunde de nieuwe republiek, nam deel aan het constitutionele debat en sprak zich uit tegen slavernij.
Benjamin Franklin stierf op 17 april 1790 in Philadelphia, 84 jaar oud. Zijn begrafenis trok een grote menigte. Dat paste bij een leven dat zich zelden in stilte had afgespeeld.
Nalatenschap van Benjamin Franklin
De nalatenschap van Benjamin Franklin is breed, maar niet moeilijk te begrijpen. Hij was een man die kennis nuttig wilde maken. Dat zie je in zijn drukwerk, in zijn wetenschappelijke proeven, in zijn uitvindingen en in zijn publieke initiatieven. Hij schreef voor lezers, experimenteerde voor toepassingen en werkte in de politiek vaak als bemiddelaar.
Zijn portret op het Amerikaanse 100-dollarbiljet heeft hem later een bijna symbolische status gegeven. Toch ligt zijn betekenis niet alleen in dat beeld. Franklin was geen figuur van één terrein. Hij bewoog zich tussen werkplaats, krant, laboratorium en onderhandelingstafel, en juist die combinatie maakt hem nog altijd opvallend.
FAQ
Wie was Benjamin Franklin?
Benjamin Franklin was een Amerikaanse drukker, schrijver, uitvinder, wetenschapper, diplomaat en politicus, geboren in 1706 in Boston en overleden in 1790 in Philadelphia.
Waar is Benjamin Franklin vooral bekend van?
Hij is vooral bekend van Poor Richard’s Almanack, zijn onderzoek naar elektriciteit, de bliksemafleider en zijn rol bij de Amerikaanse onafhankelijkheid.
Wat heeft Benjamin Franklin uitgevonden?
Aan hem worden onder meer de Franklin-kachel, bifocale brillen en de glasarmonica toegeschreven. Ook speelde hij een grote rol bij de ontwikkeling van de bliksemafleider.
Was Benjamin Franklin een van de Founding Fathers?
Ja. Benjamin Franklin wordt gerekend tot de Founding Fathers van de Verenigde Staten en ondertekende de Onafhankelijkheidsverklaring en de Grondwet.
Was Benjamin Franklin tegen slavernij?
In zijn laatste levensjaren wel nadrukkelijk. Eerder was zijn houding minder principieel en had hij zelf ook tot slaaf gemaakte mensen in huis gehad.
