Jeanne d’Arc, ook bekend als Jehanne la Pucelle, werd rond 1412 geboren in Domrémy, op de grens van Lotharingen en het Franse koninkrijk. Zij stierf op 30 mei 1431 in Rouen. In haar korte leven speelde Jeanne d’Arc een opvallende rol in de laatste fase van de Honderdjarige Oorlog. Haar naam is vooral verbonden met het ontzet van Orléans in 1429 en de kroning van Karel VII in Reims, ook datzelfde jaar.
Over Jeanne d’Arc is veel geschreven, maar niet alles staat vast. Een groot deel van wat we over haar weten komt uit processtukken uit 1431 en uit het herzieningsproces van 1455-1456. Die bronnen zijn rijk, maar ze zijn ook gekleurd door het doel van het verhoor of de rehabilitatie.
Jeugd van Jeanne d’Arc
Jeanne d’Arc groeide op in Domrémy als dochter van Jacques d’Arc en Isabelle Romée. Haar familie bezat land en behoorde niet tot de armste bewoners van het dorp. Het bekende beeld van een eenvoudig herdersmeisje is dus maar ten dele juist. In de bronnen komt wel naar voren dat Jeanne d’Arc vertrouwd was met het boerenleven en met het werk op het land.
Volgens haar eigen verklaringen begon Jeanne d’Arc rond haar dertiende stemmen te horen. Zij noemde onder anderen de heilige Michaël, Catharina en Margaretha. Voor haar waren die stemmen een goddelijke opdracht. Moderne historici beschrijven dit verschillend. Sommigen nemen haar religieuze overtuiging als uitgangspunt, anderen zoeken een verklaring in de cultuur en vroomheid van haar tijd. Zeker is dat deze stemmen centraal stonden in haar optreden en later ook in haar proces.
Jeanne d’Arc in oorlogstijd
Jeanne d’Arc trad naar voren in een Frankrijk dat diep verdeeld was. De Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk duurde al tientallen jaren. Daar kwam een binnenlandse machtsstrijd bij tussen de Armagnacs en de Bourgondiërs. Na het Verdrag van Troyes van 1420 was de positie van de Franse dauphin, de latere Karel VII, zwak geworden.
In 1428 en 1429 werd de situatie nijpend. De Engelsen belegerden Orléans, een stad van groot strategisch belang aan de Loire. Als Orléans viel, zou de weg naar het zuiden verder openliggen. In die gespannen context meldde Jeanne d’Arc zich in Vaucouleurs. Zij wilde naar de dauphin om hem te overtuigen van haar opdracht.
Jeanne d’Arc aan het hof van Karel VII
Begin 1429 bereikte Jeanne d’Arc na veel moeite Chinon, waar Karel VII verbleef. Daar werd zij ondervraagd door geestelijken en hovelingen. De dauphin gaf haar niet meteen een leger in handen. Eerst liet hij haar onderzoeken in Poitiers. De uitkomst daarvan is niet volledig bewaard, maar het lijkt erop dat men geen reden zag om haar tegen te houden.
Jeanne d’Arc kreeg vervolgens een harnas, een banier en begeleiding naar Orléans. Haar precieze militaire rol blijft onderwerp van debat. Traditionele verhalen maken van haar de beslissende bevelhebber. Veel historici zien haar eerder als een inspirerende figuur met invloed op strategie, moraal en tempo van handelen, naast ervaren aanvoerders als Jean de Dunois en de hertog van Alençon. Vast staat dat Jeanne d’Arc in het voorjaar van 1429 zichtbaar aanwezig was bij de Franse operaties.
Orléans en Reims: de doorbraak van Jeanne d’Arc
Jeanne d’Arc bereikte Orléans eind april 1429. In de dagen daarna namen de Fransen verschillende Engelse bolwerken rond de stad in. Op 8 mei 1429 werd het beleg opgeheven. Dat succes maakte diepe indruk. Tijdgenoten verbonden de ommekeer al snel met Jeanne d’Arc, al was zij niet de enige factor in de overwinning.
Na Orléans volgde de Loire-campagne. Franse troepen boekten successen bij Jargeau, Meung-sur-Loire, Beaugency en Patay in juni 1429. Daarna drong Jeanne d’Arc aan op een tocht naar Reims, de traditionele kroningsstad van de Franse koningen. Die onderneming slaagde. Op 17 juli 1429 werd Karel VII in Reims gekroond. Jeanne d’Arc stond daarbij dicht bij de koning. Dat moment gaf haar optreden grote symbolische kracht.
Gevangenschap, proces en dood van Jeanne d’Arc
Na de kroning keerde het tij. Een aanval op Parijs in september 1429 mislukte. In het voorjaar van 1430 trok Jeanne d’Arc naar Compiègne. Daar namen Bourgondische troepen haar op 23 mei 1430 gevangen. De Bourgondiërs leverden haar later over aan de Engelsen.
In Rouen begon in 1431 haar kerkelijk proces onder leiding van bisschop Pierre Cauchon, die aan Engelse zijde stond. Jeanne d’Arc werd ondervraagd over haar stemmen, haar kleding en haar gehoorzaamheid aan de Kerk. Vooral het dragen van mannenkleding speelde een grote rol in de aanklacht. Jeanne d’Arc herriep eerst een deel van haar verklaringen, maar kwam daar later op terug of werd geacht daarop te zijn teruggekomen. Dat punt blijft in de bronnen niet helemaal helder.
Op 30 mei 1431 werd Jeanne d’Arc op de markt van Rouen verbrand. Zij was waarschijnlijk ongeveer negentien jaar oud. Haar as werd volgens de overlevering in de Seine geworpen.
De reputatie van Jeanne d’Arc na 1431
De naam Jeanne d’Arc verdween niet na haar dood. Toen de politieke verhoudingen veranderden, kreeg haar zaak een nieuwe betekenis. In 1455 begon een herzieningsproces op initiatief van haar familie en met steun van Karel VII. In 1456 verklaarde een kerkelijke rechtbank het vonnis van 1431 ongeldig. Daarmee werd Jeanne d’Arc juridisch gerehabiliteerd.
Haar latere reputatie kreeg verschillende vormen. Voor katholieken werd Jeanne d’Arc een voorbeeld van vroomheid en standvastigheid. Voor de Franse monarchie was zij een figuur die de legitimiteit van Karel VII had versterkt. In de negentiende eeuw maakten nationalisten van Jeanne d’Arc een symbool van Frankrijk. Dat gebruik van haar beeld liep uiteen. Republikeinen, monarchisten en katholieken legden elk andere accenten.
De Rooms-Katholieke Kerk verklaarde Jeanne d’Arc zalig in 1909 en heilig in 1920. De bewering dat zij eerst door de Kerk werd veroordeeld en later door diezelfde Kerk heilig werd verklaard vraagt nuance. Haar proces in 1431 was een kerkelijk proces, maar het stond sterk onder politieke druk en werd later ongeldig verklaard.
Veelgestelde vragen over Jeanne d’Arc
Wanneer werd Jeanne d’Arc geboren?
Jeanne d’Arc werd waarschijnlijk rond 1412 geboren in Domrémy.
Waarom is Jeanne d’Arc beroemd?
Jeanne d’Arc werd beroemd door haar rol bij het ontzet van Orléans en de kroning van Karel VII in 1429.
Welke stemmen hoorde Jeanne d’Arc?
Volgens haar eigen verklaringen hoorde Jeanne d’Arc stemmen van heiligen, onder wie Michaël, Catharina en Margaretha.
Hoe stierf Jeanne d’Arc?
Jeanne d’Arc werd na een kerkelijk proces op 30 mei 1431 in Rouen verbrand.
Wanneer werd Jeanne d’Arc heilig verklaard?
Jeanne d’Arc werd zalig verklaard in 1909 en heilig verklaard in 1920.
