Alexander de Grote, voluit Alexander III van Macedonië, werd in 356 v.Chr. geboren in Pella en stierf in 323 v.Chr. in Babylon. Hij was koning van Macedonië en groeide uit tot de bekendste veroveraar van de oudheid. Alexander de Grote versloeg het Perzische Rijk, trok door Egypte en Azië en liet een rijk achter dat zich uitstrekte van Griekenland tot aan de Indus. Zijn naam bleef ook verbonden aan de verspreiding van de Griekse taal en cultuur in het oostelijke Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten.
Jeugd van Alexander de Grote
Alexander de Grote werd waarschijnlijk op 20 of 21 juli 356 v.Chr. geboren. Hij was de zoon van koning Philippus II van Macedonië en Olympias van Epirus. Aan het Macedonische hof kreeg hij een opvoeding die paste bij een troonopvolger. Aristoteles was een tijd lang zijn leermeester. Antieke bronnen verbinden die opleiding met Alexanders belangstelling voor literatuur, filosofie en geneeskunde, al is niet alles met zekerheid te controleren.
Ook het verhaal over het temmen van Bucephalus hoort bij zijn jeugd. Volgens de overlevering wist Alexander de Grote het onhandelbaar geachte paard rustig te krijgen. Historici zien dit vaak als een voorbeeld van koninklijke propaganda achteraf. Het verhaal kan een kern van waarheid hebben, maar het diende ook om zijn uitzonderlijke aanleg te onderstrepen.
Alexander de Grote als koning van Macedonië
In 336 v.Chr. werd Philippus II vermoord tijdens een feest in Aigai. Alexander de Grote volgde hem kort daarna op als koning. Hij was toen ongeveer twintig jaar oud. Zijn positie was in het begin niet vanzelfsprekend. In Macedonië moest hij rivalen uitschakelen en in Griekenland opstanden neerslaan.
Een belangrijk moment volgde in 335 v.Chr., toen Thebe in opstand kwam. Alexander de Grote veroverde de stad en liet haar grotendeels verwoesten. Daarmee gaf hij een hard signaal af aan andere Griekse poleis. Daarna kon hij de plannen van zijn vader voortzetten: een militaire expeditie tegen het Perzische Rijk. Die oorlog werd in Griekse kring voorgesteld als vergelding voor de Perzische invasies van de vijfde eeuw v.Chr., maar speelde ook een rol in Macedonische machtspolitiek.
De veldtocht van Alexander de Grote tegen Perzië
In 334 v.Chr. stak Alexander de Grote met zijn leger de Hellespont over naar Klein-Azië. Kort daarna won hij de slag bij de Granicus. Die overwinning gaf hem toegang tot de westkust van Anatolië. In 333 v.Chr. versloeg hij koning Darius III bij Issos. Dat was een keerpunt, omdat hij nu niet langer alleen grensgebieden aanviel, maar de Perzische koning zelf had verslagen.
Na Issos trok Alexander de Grote langs de oostelijke Middellandse Zeekust. Tyrus viel in 332 v.Chr. na een zwaar beleg. Gaza werd daarna ingenomen. In Egypte werd hij als heerser erkend en nam hij de titel van farao aan. In 331 v.Chr. stichtte hij Alexandrië in de Nijldelta. Die stad groeide later uit tot een belangrijk centrum van handel en geleerdheid, al bereikte zij haar grootste bloei pas na zijn dood.
Alexander de Grote en de val van het Perzische Rijk
In 331 v.Chr. behaalde Alexander de Grote zijn beslissende overwinning bij Gaugamela. Darius III sloeg op de vlucht en verloor zijn greep op het rijk. Daarna trok Alexander de Grote naar Babylon, Susa en Persepolis. In Persepolis werd het paleiscomplex in brand gestoken. Antieke schrijvers geven daar verschillende verklaringen voor. Sommigen zien het als een bewuste vergelding voor de Perzische verwoesting van Athene, anderen als een roekeloze daad tijdens een drinkgelag.
In 330 v.Chr. werd Darius III vermoord door eigen edelen. Alexander de Grote presenteerde zich daarna niet alleen als overwinnaar, maar ook als rechtmatige opvolger van de Perzische koning. Hij nam Perzische hofgebruiken over en gebruikte titels die zijn gezag in het voormalige rijk moesten bevestigen. Juist daarover ontstond spanning met Macedonische en Griekse volgelingen, die moeite hadden met deze oosterse vorstelijke stijl.
Bestuur en beleid van Alexander de Grote
Alexander de Grote was niet alleen veldheer. Hij probeerde zijn rijk ook bestuurlijk bijeen te houden. Hij liet satrapieën vaak bestaan en benoemde plaatselijke bestuurders naast Macedonische officieren. Zo bouwde hij voort op bestaande structuren. Tegelijk stichtte hij nieuwe steden en militaire kolonies. Volgens de overlevering ging het om meer dan twintig steden, maar het precieze aantal blijft onderwerp van discussie.
Zijn beleid tegenover onderworpen volken wordt verschillend beoordeeld. Sommige historici zien in Alexander de Grote een heerser die Macedonische en Perzische elites dichter bij elkaar wilde brengen. Anderen leggen meer nadruk op pragmatisme: hij nam over wat nuttig was om zijn macht te behouden. Het massahuwelijk in Susa in 324 v.Chr., waarbij Macedonische officieren met Perzische vrouwen trouwden, past in beide lezingen.
Alexander de Grote in Centraal-Azië en India
Na de val van het Perzische Rijk trok Alexander de Grote verder naar het oosten. In Bactrië en Sogdië, ruwweg het gebied van het huidige Afghanistan en Centraal-Azië, kreeg hij te maken met hardnekkig verzet. Deze jaren, tussen 330 en 327 v.Chr., waren zwaar en kostten veel manschappen. In deze periode trouwde hij met Roxane, de dochter van een lokale edelman.
In 327 v.Chr. begon Alexander de Grote zijn veldtocht in het noordwesten van India. In 326 v.Chr. won hij de slag aan de Hydaspes tegen koning Poros. Toch weigerde zijn leger verder oostwaarts te trekken. De soldaten waren uitgeput en vreesden nieuwe, lange campagnes. Alexander keerde daarom om. In 325 v.Chr. leidde hij een deel van zijn troepen door de zware Gedrosische woestijn, een tocht die veel levens kostte.
Dood van Alexander de Grote
In 323 v.Chr. keerde Alexander de Grote terug naar Babylon. Daar stierf hij in juni van dat jaar, waarschijnlijk op 10 of 11 juni, op 32-jarige leeftijd. De doodsoorzaak staat niet vast. Antieke bronnen noemen koorts na een banket, maar moderne historici hebben ook gedacht aan malaria, tyfus, een andere ziekte of vergiftiging. Voor vergiftiging bestaat geen sluitend bewijs.
Alexander de Grote liet geen volwassen opvolger na. Zijn halfbroer Arrhidaios, later Philippus III, en zijn postuum geboren zoon Alexander IV konden het rijk niet bijeenhouden. Zijn generaals, de Diadochen, vochten om de macht. Daardoor viel het rijk in de decennia na zijn dood uiteen in meerdere koninkrijken.
Nalatenschap van Alexander de Grote
De invloed van Alexander de Grote bleef groot, ook nadat zijn rijk was verdwenen. Zijn veroveringen veranderden de machtsverhoudingen in het oostelijke Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten. De Griekse taal kreeg op veel plaatsen een bredere rol in bestuur, handel en cultuur. Dat proces noemen historici het hellenisme. Alexander de Grote was daarvan een belangrijke aanjager, al kwam de verdere uitbouw vooral tot stand onder zijn opvolgers.
Zijn reputatie groeide al in de oudheid uit tot legende. Griekse, Romeinse, Perzische en later ook middeleeuwse schrijvers gaven elk hun eigen beeld van hem. Soms verschijnt Alexander de Grote als briljant veldheer, soms als roekeloze heerser met grenzeloze ambitie. Juist die tegenstrijdige beelden verklaren waarom hij een van de bekendste figuren uit de wereldgeschiedenis bleef.
Veelgestelde vragen over Alexander de Grote
Wanneer werd Alexander de Grote geboren?
Alexander de Grote werd waarschijnlijk op 20 of 21 juli 356 v.Chr. geboren in Pella.
Waar stierf Alexander de Grote?
Alexander de Grote stierf in 323 v.Chr. in Babylon.
Welke veldslagen won Alexander de Grote?
Zijn bekendste overwinningen zijn Granicus in 334 v.Chr., Issos in 333 v.Chr. en Gaugamela in 331 v.Chr.
Waarom is Alexander de Grote belangrijk?
Hij veroverde het Perzische Rijk en versnelde de verspreiding van de Griekse taal en cultuur in grote delen van Azië en Egypte.
Hoe stierf Alexander de Grote?
De precieze doodsoorzaak is onbekend; historici denken aan ziekte, terwijl vergiftiging meestal als onbewezen geldt.
