Gaius Julius Caesar, meestal Julius Caesar genoemd, werd in 100 v.Chr. in Rome geboren en stierf daar op 15 maart 44 v.Chr. Hij was generaal, politicus, consul en schrijver. Julius Caesar speelde een hoofdrol in de laatste jaren van de Romeinse Republiek. Zijn verovering van Gallië, zijn strijd met Pompeius en zijn macht als dictator maakten hem tot een van de bekendste figuren uit de oudheid.
Jeugd van Julius Caesar
Julius Caesar werd waarschijnlijk op 12 of 13 juli 100 v.Chr. geboren. Antieke bronnen verschillen over de precieze datum. Hij kwam uit de patricische familie van de Julii, een oud geslacht dat veel aanzien had, maar in zijn jeugd niet meer tot de machtigste families van Rome hoorde.
De jonge Julius Caesar groeide op in een onrustige tijd. In Rome streden politieke groepen hard om invloed. Tijdens het bewind van Sulla raakte Julius Caesar in de problemen, omdat hij verwant was aan tegenstanders van dat regime. Hij weigerde zijn vrouw Cornelia te verstoten en moest Rome tijdelijk verlaten. Rond 81 v.Chr. diende hij in Klein-Azië. Daar begon zijn militaire loopbaan.
Julius Caesar in de Romeinse politiek
Na Sulla’s dood keerde Julius Caesar terug naar Rome. Hij bouwde stap voor stap aan zijn politieke loopbaan. Hij diende als quaestor in 69 v.Chr., als aedilis in 65 v.Chr. en als pontifex maximus in 63 v.Chr. In 62 v.Chr. werd hij praetor. Daarna kreeg hij het bestuur over Hispania Ulterior, waar hij militaire successen boekte en schulden hielp aflossen.
In 60 v.Chr. sloot Julius Caesar een politieke afspraak met Pompeius en Crassus. Moderne historici noemen dit het Eerste Triumviraat. Het was geen officieel ambt, maar een bondgenootschap tussen drie invloedrijke mannen. In 59 v.Chr. werd Julius Caesar consul. Daarna kreeg hij het bevel over Gallië. Dat commando gaf hem jarenlange militaire macht en een trouw leger.
Julius Caesar en de verovering van Gallië
Tussen 58 en 50 v.Chr. voerde Julius Caesar oorlog in Gallië. Hij versloeg verschillende stammen en breidde de Romeinse invloed sterk uit. Zijn overwinning op Vercingetorix bij Alesia in 52 v.Chr. geldt als een keerpunt in deze oorlog. Door deze campagnes groeide Julius Caesar uit tot de machtigste generaal van zijn tijd.
Onze kennis over deze oorlog komt voor een groot deel uit Caesars eigen verslag, Commentarii de Bello Gallico. Dat maakt de bron waardevol, maar ook gekleurd. Julius Caesar schreef om zijn optreden in Rome te rechtvaardigen en zijn prestige te vergroten. Sommige historici zien hem daarom als een scherp waarnemer én als een schrijver die zijn eigen rol gunstig voorstelde.
Julius Caesar en de burgeroorlog
De verhouding tussen Julius Caesar en Pompeius verslechterde na de dood van Crassus in 53 v.Chr. en van Julia, Caesars dochter en de vrouw van Pompeius, in 54 v.Chr. De Senaat eiste dat Julius Caesar zijn leger zou ontbinden. Hij weigerde en trok in 49 v.Chr. met zijn troepen over de Rubicon, de grens van zijn provincie. Dat besluit leidde tot een burgeroorlog.
Aan Julius Caesar wordt de uitspraak alea iacta est verbonden, “de teerling is geworpen”. Of hij die woorden precies zo sprak, blijft onzeker. Vast staat dat hij een onomkeerbare stap zette. Julius Caesar versloeg Pompeius bij Pharsalus in 48 v.Chr. Pompeius vluchtte naar Egypte en werd daar vermoord. Daarna vocht Julius Caesar verder in Egypte, Klein-Azië en Afrika om zijn tegenstanders uit te schakelen.
Hervormingen van Julius Caesar
Na zijn overwinningen kreeg Julius Caesar steeds meer macht in handen. Hij werd meerdere keren tot dictator benoemd en in 44 v.Chr. tot dictator voor het leven, dictator perpetuo. Daarmee was de republikeinse balans in Rome vrijwel verdwenen. Voor zijn aanhangers bracht Julius Caesar orde na jaren van strijd. Voor zijn tegenstanders gedroeg hij zich als een koning, iets wat in Rome diep wantrouwen opriep.
Julius Caesar voerde ook hervormingen door. Hij breidde de Senaat uit, stichtte kolonies voor veteranen en armen, en pakte schulden en bestuurshervorming aan. Het bekendst is de Juliaanse kalender, ingevoerd in 46 v.Chr. Die verving de oude Romeinse kalender en bracht een beter systeem voor de indeling van het jaar. De maand juli dankt later haar naam aan Julius Caesar.
Privéleven van Julius Caesar
Julius Caesar trouwde drie keer. Zijn eerste vrouw was Cornelia, met wie hij een dochter kreeg, Julia. Na Cornelia’s dood trouwde hij met Pompeia. Dat huwelijk eindigde in een scheiding in 62 v.Chr. Daarna trouwde Julius Caesar met Calpurnia, die bij hem bleef tot aan zijn dood.
Zijn verhouding met Cleopatra VII van Egypte is beroemd. Julius Caesar verbleef in Alexandrië en steunde Cleopatra in haar machtsstrijd. Zij kreeg een zoon, Ptolemaeus XV Caesar, beter bekend als Caesarion. Cleopatra stelde dat Julius Caesar de vader was. Romeinse bronnen noemen dat vaak ook, maar Julius Caesar erkende Caesarion niet officieel als erfgenaam. In zijn testament wees hij zijn achterneef Gaius Octavius aan, de latere Augustus.
De dood van Julius Caesar
Op 15 maart 44 v.Chr., de Idus van maart, vermoordde een groep senatoren Julius Caesar in het Theater van Pompeius. Onder de samenzweerders waren Brutus en Cassius. Zij verklaarden dat zij de republiek wilden redden. Anderen zien de moord vooral als een poging van aristocraten om verloren invloed terug te winnen. Beide uitleggen spelen in de geschiedschrijving een rol.
De dood van Julius Caesar herstelde de rust niet. Er volgden nieuwe burgeroorlogen. Uiteindelijk kwam Octavianus als winnaar uit de strijd. Hij werd later keizer Augustus. Daarmee eindigde de Romeinse Republiek feitelijk, al bleven oude instellingen nog bestaan.
Julius Caesar als schrijver en historische figuur
Julius Caesar was niet alleen een militair leider, maar ook een begaafd schrijver. Naast Commentarii de Bello Gallico schreef hij Commentarii de Bello Civili over de burgeroorlog. Zijn stijl is bondig en helder. Juist daardoor bleven zijn werken eeuwenlang populair in het onderwijs.
Het beeld van Julius Caesar is dubbel. In veel tradities geldt hij als een briljant veldheer en een doortastend bestuurder. Andere historici leggen meer nadruk op zijn geweld, zijn persoonlijke ambitie en de schade die hij de republiek toebracht. Over zijn betekenis bestaat dus geen volledige overeenstemming. Wel staat vast dat Julius Caesar een beslissende rol speelde in de overgang van republiek naar alleenheerschappij.
Veelgestelde vragen over Julius Caesar
Wanneer werd Julius Caesar geboren?
Julius Caesar werd waarschijnlijk op 12 of 13 juli 100 v.Chr. in Rome geboren.
Hoe stierf Julius Caesar?
Julius Caesar werd op 15 maart 44 v.Chr. door een groep senatoren vermoord.
Waarom is Julius Caesar beroemd?
Julius Caesar werd beroemd door de verovering van Gallië, de burgeroorlog tegen Pompeius en zijn hervormingen in Rome.
Wat schreef Julius Caesar?
Julius Caesar schreef onder meer Commentarii de Bello Gallico en Commentarii de Bello Civili.
Wie volgde Julius Caesar op?
Julius Caesar wees Octavianus, de latere keizer Augustus, in zijn testament aan als erfgenaam.
