In de winter van 1944 liep een tenger meisje door een Nederland dat honger leed. Ze volgde balletlessen, probeerde onopvallend te blijven en maakte de bezetting van dichtbij mee. Lang voordat Audrey Hepburn een van de bekendste gezichten van de filmwereld werd, was haar leven al getekend door oorlog, verlies en schaarste.
Die vroege ervaringen geven haar biografie een andere kleur dan het gestileerde beeld dat later van haar ontstond. Audrey Hepburn was niet alleen een filmster met een herkenbare elegantie, maar ook een vrouw wier jeugd zich afspeelde tussen België, Engeland en Nederland, en die in haar latere jaren bewust koos voor humanitair werk.
Jeugd van Audrey Hepburn in Europa
Audrey Kathleen Ruston werd op 4 mei 1929 geboren in Elsene, bij Brussel. Haar vader was de Brit Joseph Victor Anthony Ruston, haar moeder de Nederlandse barones Ella van Heemstra. Later ging de familie de naam Hepburn-Ruston gebruiken, maar bij haar geboorte heette zij officieel Audrey Kathleen Ruston.
Haar jeugd verliep onrustig. Ze bracht haar eerste jaren door in België, in een internationaal en welgesteld milieu, maar de scheiding van haar ouders in 1935 betekende een breuk. Vooral het vertrek van haar vader liet een diepe indruk achter; Audrey sprak daar later met pijn over.
Na de scheiding woonde ze met haar moeder enige tijd in Engeland. Ze zat tussen 1936 en 1939 op school in Kent. Kort voor het uitbreken van de oorlog verhuisde haar moeder met haar naar Nederland, in de veronderstelling dat neutraliteit daar veiligheid zou bieden. Dat bleek een misrekening. In mei 1940 werd Nederland bezet door nazi-Duitsland.
Oorlogsjaren in Nederland
De oorlogsjaren van Audrey Hepburn speelden zich vooral af in Arnhem, Velp en omgeving. Omdat een Engels klinkende naam in bezet gebied riskant kon zijn, werd ze in die jaren ook wel Edda van Heemstra genoemd. Ze studeerde ballet en probeerde, zoals zovelen, een vorm van dagelijks leven vast te houden in uitzonderlijke omstandigheden.
De Hongerwinter van 1944-1945 liet blijvende sporen na. Ze leed aan ondervoeding en kreeg gezondheidsklachten die later vaak in verband zijn gebracht met die periode. In interviews vertelde ze dat ze tulpenbollen at en de gevolgen van honger van dichtbij kende. Zulke herinneringen zouden later meewegen in haar betrokkenheid bij kinderhulp.
Over haar rol in het verzet is enige nuance op zijn plaats. Er zijn getuigenissen dat zij als jong meisje optrad bij zogenoemde zwarte avonden, besloten dansvoorstellingen waarvan de opbrengst naar het verzet ging. Ook wordt vermeld dat ze boodschappen of papieren vervoerde. Niet elk detail daarvan is even goed gedocumenteerd, maar dat ze de bezetting actief en bewust meemaakte, staat buiten kijf.
Ook haar familiegeschiedenis vraagt om precisie. Zowel haar vader als haar moeder hebben in de jaren dertig sympathie getoond voor fascistische bewegingen. Haar vader was zelfs betrokken bij de British Union of Fascists. Dat gegeven staat scherp tegenover Audrey’s eigen houding tijdens de oorlog, voor zover die uit bronnen naar voren komt. Haar latere leven laat in elk geval geen spoor van zulke politieke overtuigingen zien.
Van ballet naar toneel en film
Na de bevrijding verhuisde ze in 1945 met haar moeder naar Amsterdam. Daar kreeg ze les van de invloedrijke balletpedagoge Sonia Gaskell. Audrey hoopte aanvankelijk beroepsdanseres te worden, maar ze kreeg te horen dat haar oorlogsjaren en fysieke verzwakking een topcarrière in het klassieke ballet onwaarschijnlijk maakten.
Die teleurstelling stuurde haar in een andere richting. Ze werkte als model, danseres en actrice in kleine producties. In 1948 verscheen ze in Nederlands in zeven lessen, een educatieve film waarin ze een bescheiden rol had. Niet veel later vertrok ze naar Londen, waar ze verder werkte in theater, revue en film.
In de vroege jaren vijftig bouwde ze stap voor stap aan haar loopbaan. Ze speelde kleine rollen in Britse films, waaronder One Wild Oat, The Lavender Hill Mob en Secret People. Dat waren nog geen hoofdrollen, maar ze viel op door haar aanwezigheid: licht, precies en anders dan het toen gangbare glamourtype.
De doorbraak van Audrey Hepburn
De grote omslag kwam via het toneel. In 1951 werd ze gekozen voor de titelrol in de Broadway-bewerking van Gigi. Colette, op wier werk het stuk was gebaseerd, zou in haar meteen de juiste vertolkster hebben gezien. Het succes van die productie maakte haar in één klap zichtbaar voor een groot internationaal publiek.
Kort daarna volgde de film die haar naam definitief vestigde: Roman Holiday uit 1953. In die film speelde ze een prinses die in Rome aan haar protocol ontsnapt. Het was haar eerste grote Hollywoodrol, en meteen een triomf. Ze won er de Academy Award voor beste actrice voor, naast een BAFTA en een Golden Globe.
Dat succes was geen toevalstreffer. In 1954 won ze ook een Tony Award voor haar rol in Ondine. Daarmee bewees ze dat haar talent niet beperkt bleef tot film alleen. Ze kon op het toneel even overtuigend zijn als voor de camera.
Beroemde films en het schermimago
In de jaren daarna groeide Audrey Hepburn uit tot een van de bepalende actrices van haar generatie. Ze speelde in films als Sabrina (1954), War and Peace (1956), Funny Face (1957), Love in the Afternoon (1957), The Nun’s Story (1959), Breakfast at Tiffany’s (1961), Charade (1963) en My Fair Lady (1964).
Vooral Breakfast at Tiffany’s bleef sterk aan haar naam kleven. Het beeld van Holly Golightly in zwarte jurk, met opgestoken haar en lange sigarettenhouder, werd een cultureel icoon. Tegelijk is die film niet zonder discussie gebleven, onder meer vanwege de inmiddels veel bekritiseerde karikaturale vertolking van de Japanse buurman door Mickey Rooney. Dat doet niets af aan Hepburns rol, maar het plaatst de film wel in zijn tijd.
Rond haar zangstem bestaan hardnekkige misverstanden. In Breakfast at Tiffany’s zingt ze zelf, onder meer in “Moon River”, een lied dat nauw met haar verbonden bleef. In My Fair Lady daarentegen werden de meeste zangpartijen van Eliza Doolittle overgedubd door Marni Nixon. Het is dus niet juist om te zeggen dat ze altijd werd gedubd, maar evenmin dat ze al haar musicalrollen volledig zelf inzong.
Stijl, Givenchy en internationale uitstraling
Er zijn maar weinig actrices bij wie uiterlijk en artistieke identiteit zo sterk samenvielen. Audrey Hepburn werd een stijlicoon, niet door overdaad, maar door soberheid, lijn en houding. Haar samenwerking met modeontwerper Hubert de Givenchy speelde daarin een grote rol. Hij ontwierp kleding voor verschillende films en voor haar privéleven, en samen vormden ze een van de bekendste creatieve vriendschappen van de twintigste eeuw.
Wat haar uitstraling bijzonder maakte, was dat die tegelijk verfijnd en toegankelijk oogde. Ze week af van het voluptueuze schoonheidsideaal dat in Hollywood lang dominant was geweest. Haar ranke gestalte, grote ogen en voorkeur voor eenvoudige lijnen maakten haar onmiddellijk herkenbaar.
Daarbij kwam haar kosmopolitische achtergrond. Ze sprak meerdere talen, waaronder Engels, Nederlands, Frans, Italiaans en Spaans, en kon zich ook in het Duits redden. Dat internationale gemak paste bij iemand die al vroeg tussen landen en culturen had leren bewegen.
Huwelijken, gezin en rust buiten de schijnwerpers
In 1954 trouwde ze met acteur Mel Ferrer. Uit dat huwelijk werd in 1960 haar zoon Sean Hepburn Ferrer geboren. Het paar werkte ook professioneel samen, maar het huwelijk kwam onder druk te staan en eindigde in 1968.
Een jaar later trouwde ze met de Italiaanse psychiater Andrea Dotti. In 1970 werd hun zoon Luca Dotti geboren. Ook dit huwelijk hield geen stand; de scheiding volgde in 1982.
In haar latere jaren leefde ze teruggetrokkener, onder meer in Tolochenaz in Zwitserland. Daar vond ze een rust die scherp contrasteerde met de openbaarheid van haar filmcarrière. Haar relatie met de Nederlandse acteur Robert Wolders, met wie ze haar laatste levensjaren doorbracht, werd vaak beschreven als een belangrijke bron van stabiliteit.
Audrey Hepburn en UNICEF
Wie alleen naar haar filmrollen kijkt, mist een wezenlijk deel van haar levensverhaal. In de late jaren tachtig verbond Audrey Hepburn zich intensief aan UNICEF. In 1988 werd ze officieel Goodwill Ambassador. Daarna reisde ze naar onder meer Ethiopië, Turkije, Venezuela, Ecuador, Honduras, El Salvador, Guatemala, Bangladesh, Vietnam, Soedan en Somalië om aandacht te vragen voor de situatie van kinderen.
Dat werk kwam niet uit het niets. Ze verwees zelf geregeld naar haar oorlogservaringen en naar de hulp die zij als kind had ontvangen. Voor haar was nood geen abstract begrip, maar een herinnering uit haar eigen jeugd.
In 1992 ontving ze de Presidential Medal of Freedom, een van de hoogste burgerlijke onderscheidingen in de Verenigde Staten. Na haar overlijden kende de Academy of Motion Picture Arts and Sciences haar ook de Jean Hersholt Humanitarian Award toe. Daarmee werd onderstreept dat haar publieke betekenis verder reikte dan film alleen.
Dood en nalatenschap
Audrey Hepburn overleed op 20 januari 1993 in Tolochenaz, Zwitserland. De doodsoorzaak was een zeldzame vorm van kanker in de buikholte, meestal omschreven als appendiceale kanker of een verwante tumor van de appendix.
Haar nalatenschap is opvallend breed. Ze bleef aanwezig in de filmgeschiedenis, in de mode en in het collectieve beeld van elegantie, maar ook in het werk van internationale kinderhulp. Bovendien behoort ze tot de kleine groep artiesten die postuum als EGOT-winnaar wordt beschouwd: ze won competitief een Oscar, Tony, Emmy en Grammy, al kwamen de laatste twee onderscheidingen pas na haar dood.
Toch is haar betekenis niet alleen in prijzen of beroemde foto’s te vangen. Het leven van Audrey Hepburn liep van een onzekere jeugd in oorlogstijd naar wereldfaam en vervolgens naar een publieke rol die sterk draaide om mededogen en verantwoordelijkheid. Misschien is juist die ontwikkeling de reden dat haar naam blijft terugkeren, lang nadat de films voor het eerst in première gingen.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd Audrey Hepburn geboren en wanneer stierf ze?
Ze werd geboren op 4 mei 1929 in Elsene bij Brussel en overleed op 20 januari 1993 in Tolochenaz, Zwitserland.
Waar groeide Audrey Hepburn op?
Haar jeugd speelde zich af in België, Engeland en Nederland. Vooral de oorlogsjaren in Nederland waren bepalend.
Welke film betekende haar doorbraak?
Dat was Roman Holiday uit 1953. Voor die rol won ze meteen een Oscar voor beste actrice.
Was Audrey Hepburn actief voor UNICEF?
Ja. Vanaf 1988 was ze Goodwill Ambassador voor UNICEF en maakte ze meerdere reizen om aandacht te vragen voor kinderen in nood.
Wat was de echte naam van Audrey Hepburn?
Ze werd geboren als Audrey Kathleen Ruston. Later werd de familienaam Hepburn-Ruston gebruikt.
