Nero, voluit Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, werd geboren als Lucius Domitius Ahenobarbus op 15 december 37 n.Chr. in Antium. Hij was Romeins keizer van 13 oktober 54 tot 9 juni 68 n.Chr. Zijn naam is vooral verbonden met de brand van Rome, de bouw van de Domus Aurea en zijn gewelddadige einde. Toch was Nero in zijn eerste regeringsjaren geen uitzonderlijk impopulaire vorst. Oude schrijvers schetsen hem vaak als tiran, terwijl andere bronnen laten zien dat hij bij een deel van het volk steun behield.
Jeugd van Nero
Nero was de zoon van Gnaeus Domitius Ahenobarbus en Agrippina de Jongere, een zus van keizer Caligula. Na de dood van zijn vader en de politieke val van zijn moeder groeide Nero op in een onrustige omgeving. Zijn positie veranderde toen Agrippina trouwde met keizer Claudius in 49 n.Chr.
In 50 n.Chr. adopteerde Claudius hem. Vanaf dat moment kreeg Nero een sterke plaats in de opvolging. In 53 n.Chr. trouwde hij met Claudia Octavia, de dochter van Claudius. Een jaar later, op 13 oktober 54 n.Chr., stierf Claudius en werd Nero keizer. Hij was toen zestien jaar oud. Antieke auteurs verdenken Agrippina ervan de overgang naar de macht te hebben gestuurd. Hoe groot haar rol precies was, blijft onderwerp van discussie.
Nero als keizer in de eerste jaren
De eerste jaren van Nero’s regering, grofweg van 54 tot 59 n.Chr., verliepen betrekkelijk stabiel. De filosoof Seneca en de prefect Burrus hadden in deze periode veel invloed. Onder hun leiding voerde Nero een gematigd beleid. Hij verlaagde enkele belastingen, trad op tegen misbruik door bestuurders en probeerde zijn verhouding met de Senaat werkbaar te houden.
Nero presenteerde zich in deze jaren als een jonge vorst die luisterde naar raadgevers. Dat beeld hield niet lang stand. In 55 n.Chr. stierf Britannicus, de zoon van Claudius. Antieke schrijvers beschuldigen Nero van vergiftiging, maar hard bewijs ontbreekt. In 59 n.Chr. liet Nero zijn moeder Agrippina doden. Over die moord bestaat weinig twijfel. Daarmee maakte Nero zich los van de invloed die zij lang op hem had uitgeoefend.
Nero en zijn optreden in het openbaar
Na 59 n.Chr. trad Nero nadrukkelijker op de voorgrond. Hij hield van muziek, dichtkunst, toneel en wagenrennen. Dat was in Rome niet zonder risico voor zijn aanzien. Een aristocraat hoorde zich waardig en terughoudend te gedragen. Een keizer die zelf optrad voor publiek, riep daarom weerstand op bij veel senatoren.
Toch paste dit optreden bij de manier waarop Nero wilde regeren. Hij zocht steun buiten de senaatselite en sprak graag een breed publiek aan met spelen en optredens. In 60 n.Chr. stelde hij de Neronia in, een festival met wedstrijden in muziek, poëzie en atletiek. In 66 en 67 n.Chr. reisde Nero naar Griekenland, waar hij deelnam aan verschillende spelen, waaronder de Olympische Spelen. De berichten dat hij daarbij een groot aantal overwinningen behaalde, komen vooral uit vijandige bronnen en moeten met voorzichtigheid worden gelezen.
De brand van Rome onder Nero
De grote brand van Rome brak uit in juli 64 n.Chr. en verwoestte een groot deel van de stad. Volgens sommige antieke auteurs bevond Nero zich op dat moment niet in Rome, maar in Antium. Hij keerde terug en nam maatregelen voor opvang en voedselvoorziening. Dat pleit tegen het bekende verhaal dat hij zelf de brand zou hebben laten stichten.
Toch bleef dat gerucht hardnekkig. De bouw van zijn nieuwe paleis, de Domus Aurea, voedde de verdenking dat Nero voordeel haalde uit de ramp. Historici zijn hierover verdeeld. Er is geen sluitend bewijs dat Nero de brand liet aansteken. Wel staat vast dat hij de verwoeste stad gebruikte voor grootse bouwplannen. Na de brand wees Nero een groep christenen aan als schuldigen. De vervolging die volgde, is een van de donkerste episodes uit zijn regering.
Samenzweringen en de val van Nero
Na 64 n.Chr. werd Nero’s positie minder zeker. De kosten van zijn hof, bouwprojecten en reizen drukten zwaar op de financiën. Tegelijk groeide de onvrede onder delen van de elite. In 65 n.Chr. werd de zogenoemde samenzwering van Piso ontdekt. Veel betrokkenen werden terechtgesteld of gedwongen zelfmoord te plegen. Ook Seneca kwam toen om het leven.
In de laatste jaren verloor Nero steeds meer steun. In 68 n.Chr. kwam Julius Vindex in Gallië in opstand. Kort daarna koos ook Galba, gouverneur van Hispania Tarraconensis, openlijk tegen de keizer. De Praetoriaanse Garde liet Nero vallen en de Senaat verklaarde hem tot vijand van de staat. Daarmee was zijn positie onhoudbaar geworden.
Privéleven van Nero
Nero’s privéleven kreeg al in de oudheid veel aandacht. In 53 n.Chr. trouwde hij met Claudia Octavia. Het huwelijk bleef kinderloos en eindigde in 62 n.Chr. met haar verbanning en dood. In datzelfde jaar huwde Nero Poppaea Sabina, met wie hij al eerder een verhouding had gehad. Poppaea stierf in 65 n.Chr. Antieke auteurs melden dat Nero haar in woede doodschopte, maar ook hier is voorzichtigheid nodig: de brontraditie is vijandig en niet altijd betrouwbaar.
Na Poppaea trouwde Nero met Statilia Messalina. Daarnaast berichten de bronnen over Sporus, een gecastreerde jongen die Nero als partner behandelde, en over Pythagoras, met wie hij een ceremonieel huwelijk zou hebben gesloten. Zulke verhalen droegen sterk bij aan Nero’s slechte naam in de overlevering. Ze laten ook zien hoe graag antieke auteurs zijn gedrag als grensoverschrijdend en on-Romeins afschilderden.
Dood van Nero en zijn reputatie
In juni 68 n.Chr. vluchtte Nero uit Rome toen duidelijk werd dat hij geen steun meer had. Op 9 juni 68 n.Chr. liet hij zich, met hulp van een vrijgelatene, doden. Met zijn dood eindigde de Julisch-Claudische dynastie. Daarna brak het roerige Jaar van de Vier Keizers aan.
Nero’s reputatie bleef verdeeld. Schrijvers als Tacitus, Suetonius en Cassius Dio tonen vooral zijn wreedheid, ijdelheid en wanbestuur. Tegelijk wijzen moderne historici erop dat deze auteurs schreven vanuit het perspectief van de elite. Onder gewone stedelingen en in het oosten van het rijk behield Nero nog enige populariteit. Zelfs na zijn dood doken geruchten op dat hij zou terugkeren. Nero was dus niet alleen het symbool van tirannie, maar ook een keizer wiens beeld sterk is gevormd door vijandige bronnen.
Veelgestelde vragen over Nero
Wanneer werd Nero geboren?
Nero werd geboren op 15 december 37 n.Chr. in Antium.
Hoe stierf Nero?
Nero stierf op 9 juni 68 n.Chr. door zelfmoord, nadat hij de steun van leger, Senaat en garde had verloren.
Was Nero verantwoordelijk voor de brand van Rome?
Dat werd al in de oudheid beweerd, maar hard bewijs ontbreekt en historici zijn het daar niet over eens.
Waarom is Nero zo berucht?
Vooral door de brand van Rome, de vervolging van christenen, politieke moorden en de vijandige toon van antieke bronnen.
Was Nero populair?
Bij een deel van het volk wel, maar veel senatoren en latere geschiedschrijvers oordeelden scherp over hem.
