Een jongen uit de grensstreek, opgegroeid tussen verhuizingen, handarbeid en schaarse boeken, zou uitgroeien tot de president die de Verenigde Staten door hun diepste crisis leidde. Abraham Lincoln (1809-1865), de zestiende president van de Verenigde Staten, is onlosmakelijk verbonden met de Amerikaanse Burgeroorlog, het behoud van de Unie en de strijd tegen de slavernij.
Zijn levensverhaal is vaak omgeven door sterke beelden: de blokhut in Kentucky, de lange magere advocaat uit Illinois, de man met de hoge hoed en de baard. Achter die beelden schuilt een loopbaan die minder rechtlijnig was dan de latere verering soms doet vermoeden. Lincoln werkte zich langzaam omhoog, verloor verkiezingen, veranderde van politieke positie en groeide juist in tijden van nationale ontwrichting uit tot een beslissende figuur.
Jeugd van Abraham Lincoln
Abraham Lincoln werd geboren op 12 februari 1809, nabij Hodgenville, in Hardin County, Kentucky, een gebied dat later LaRue County zou heten. Dat hij in een eenvoudige blokhut ter wereld kwam, werd later een belangrijk onderdeel van zijn publieke imago. Het paste bij het beeld van de selfmade man uit de frontier.
Zijn ouders waren Thomas Lincoln en Nancy Hanks Lincoln. In 1816 verhuisde het gezin naar Indiana. Twee jaar later, in 1818, stierf zijn moeder aan melkziekte, een vergiftiging die in die streek vaker voorkwam. Dat verlies drukte zwaar op zijn vroege leven. In 1819 hertrouwde zijn vader met Sarah Bush Johnston, die doorgaans wordt beschreven als een warme en steunende invloed.
In 1830 trok de familie verder naar Illinois. Die opeenvolgende verhuizingen van Kentucky naar Indiana en daarna naar Illinois laten goed zien in welke wereld Lincoln opgroeide: een samenleving aan de rand van snelle uitbreiding, met hard werk, weinig formeel onderwijs en veel nadruk op zelfredzaamheid.
Van uitgebreid schoolonderwijs was nauwelijks sprake. Lincoln leerde vooral door zelf te lezen. De Bijbel, Shakespeare, wetsteksten en andere boeken die hij kon bemachtigen, vormden zijn denken en taalgevoel. Over zijn geloof is later veel gespeculeerd. Zeker is dat hij zich intensief bezighield met religieuze en morele vragen. Hem eenvoudig als gelovig of ongelovig wegzetten, doet weinig recht aan die complexiteit.
Van handarbeid naar de politiek
Voordat Abraham Lincoln president werd, had hij al een opmerkelijk veelzijdig leven achter de rug. Hij werkte onder meer als winkelbediende, postmeester, landmeter en advocaat. Juist dat gevarieerde werkverleden maakt duidelijk dat zijn opkomst niet vanzelf ging, maar stap voor stap tot stand kwam.
In 1832 diende hij als kapitein van een vrijwilligerscompagnie tijdens de Black Hawk War. Hij zag geen grote gevechten, maar de ervaring gaf hem wel status in zijn omgeving. Twee jaar later, in 1834, werd hij gekozen in het Illinois House of Representatives namens de Whig Party. Daarmee begon zijn loopbaan in de gekozen politiek.
Als jurist bouwde hij in Illinois een stevige reputatie op. Hij reisde over het zogenoemde judicial circuit, waar rechters en advocaten van plaats naar plaats trokken om zaken te behandelen. Daar ontwikkelde hij zijn heldere manier van redeneren en spreken, eigenschappen die later ook in de landelijke politiek opvielen.
Een vaak genoemd detail uit zijn leven is zijn patent. In 1849 kreeg hij patent op een hulpmiddel om boten over ondiepten te helpen. Daarmee bleef hij de enige Amerikaanse president met een geregistreerd patent. Ook zijn fysieke kracht droeg bij aan zijn vroege reputatie. Volgens overlevering was hij een begaafd worstelaar. Zulke verhalen zijn soms aangedikt, maar dat hij bekendstond als uitzonderlijk sterk en lang, staat buiten kijf. Met zijn lengte van ongeveer 1,93 meter was hij de langste president die de Verenigde Staten hebben gehad.
Huwelijk en gezin
In 1842 trouwde Lincoln met Mary Todd, afkomstig uit een politiek invloedrijke familie uit Kentucky. Het huwelijk was hecht, maar ook zwaar belast door verdriet, spanningen en verlies. Samen kregen zij vier zoons: Robert, Edward, William en Thomas, meestal Tad genoemd. Alleen Robert Todd Lincoln bereikte de volwassen leeftijd.
Mary Todd Lincoln speelde een grotere rol in zijn leven dan in oudere, vereenvoudigde portretten vaak naar voren komt. Ze was politiek scherpzinnig, sociaal vaardig en ambitieus, maar kreeg ook te maken met zware persoonlijke klappen, vooral door het overlijden van kinderen. Het gezin Lincoln kende dus niet alleen publieke roem, maar ook veel privéleed.
Abraham Lincoln in de nationale politiek
Van 1847 tot 1849 zat Lincoln in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. In die periode verzette hij zich onder meer tegen de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog, een standpunt dat hem niet overal populair maakte. Na zijn termijn keerde hij terug naar de advocatuur.
Zijn terugkeer in de nationale politiek kwam door de Kansas-Nebraska Act van 1854. Die wet opende de deur voor uitbreiding van slavernij in gebieden waar dat eerder was uitgesloten, afhankelijk van de keuze van de bewoners. Voor Lincoln was dit een keerpunt. Hij was niet altijd een abolitionist in de meest radicale betekenis van het woord geweest, maar verzette zich wel steeds sterker tegen de uitbreiding van slavernij.
In 1858 nam hij het op tegen Stephen A. Douglas in de strijd om een Senaatszetel voor Illinois. Lincoln verloor die verkiezing, omdat senatoren toen nog door staatsparlementen werden gekozen. Toch maakten de beroemde Lincoln-Douglas-debatten hem landelijk bekend. Daarin werkte hij zijn standpunten over slavernij, democratie en de toekomst van de Unie scherp uit.
President tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog
De verkiezing van 1860 bracht hem in het Witte Huis. Abraham Lincoln werd gekozen als kandidaat van de Republikeinse Partij, in een land dat al op breken stond. Nog voordat hij officieel aantrad, scheidden meerdere zuidelijke staten zich af van de Unie. Na de beschieting van Fort Sumter in april 1861 brak de Amerikaanse Burgeroorlog openlijk uit.
Zijn presidentschap stond vanaf het begin in het teken van overleven: niet alleen zijn eigen politieke overleving, maar die van de Verenigde Staten als federale staat. Voor Lincoln was het behoud van de Unie aanvankelijk het eerste doel. Dat betekende niet dat slavernij voor hem onbelangrijk was, maar wel dat hij als president voortdurend moest laveren tussen morele overtuiging, militaire noodzaak en politieke haalbaarheid.
In die jaren kreeg ook zijn uiterlijk zijn bekende vorm. Op advies van de jonge Grace Bedell liet hij een baard groeien, wat bijdroeg aan het iconische beeld dat later van hem is blijven hangen.
Slavernij en de Emancipatieproclamatie
Op 1 januari 1863 vaardigde Lincoln de Emancipatieproclamatie uit. Dat was een keerpunt in de oorlog en in zijn presidentschap. De proclamatie verklaarde tot slaaf gemaakte mensen vrij in de opstandige staten die niet onder controle van de Unie stonden.
Daarmee was de slavernij niet overal meteen afgeschaft. De maatregel gold niet voor de grensstaten die in de Unie waren gebleven, en ook niet voor bepaalde bezette gebieden. Wie zegt dat Lincoln met één handtekening alle slavernij beëindigde, vereenvoudigt de geschiedenis te sterk. De proclamatie veranderde wel het karakter van de oorlog ingrijpend. De strijd ging voortaan nadrukkelijk ook over emancipatie, en zwarte soldaten konden in grotere aantallen dienst nemen in het leger van de Unie.
De volledige grondwettelijke afschaffing kwam met het Dertiende Amendement. Lincoln steunde dat amendement krachtig in de laatste fase van zijn leven. Het Congres nam het in 1865 aan; later dat jaar werd het geratificeerd.
Een hardnekkig misverstand is dat Lincoln zelf slaven bezat. Daarvoor bestaat geen bewijs; hij bezat geen slaven. Wel is het waar dat slavernij ook via familiebanden en de samenleving om hem heen dichtbij kwam, onder meer via de familie van zijn vrouw.
Gettysburg en Lincolns taal
In november 1863 sprak Lincoln bij de inwijding van de militaire begraafplaats in Gettysburg. Zijn Gettysburg Address was kort, maar groeide uit tot een van de beroemdste toespraken uit de Amerikaanse geschiedenis. In enkele zinnen verbond hij de oorlog aan de beginselen van gelijkheid, volkssoevereiniteit en nationale wedergeboorte.
Rond die rede zijn legendes ontstaan, zoals het verhaal dat hij de tekst haastig op de achterkant van een envelop in de trein zou hebben geschreven. Dat verhaal wordt door historici verworpen. Er bestaan meerdere manuscriptversies, en de toespraak was duidelijk zorgvuldiger voorbereid dan de mythe suggereert.
De kracht van Gettysburg lag juist in de soberheid. Lincoln gaf woorden aan een oorlog die niet alleen over grondgebied ging, maar ook over de vraag wat de Verenigde Staten eigenlijk waren en moesten worden.
Herverkiezing, laatste maanden en moord
In 1864 werd Lincoln herkozen. Dat was allerminst vanzelfsprekend. De oorlog sleepte zich voort, de verliezen waren enorm en de kritiek op zijn beleid kwam uit verschillende richtingen. Toch gaven militaire successen van de Unie en zijn eigen politieke volharding de doorslag.
In zijn tweede inaugurele rede, gehouden in maart 1865, klonk een opvallend mengsel van ernst, religieuze bezinning en verzoening. Kort daarna stortte de Confederatie in. Lincoln maakte het militaire einde van de oorlog nog mee, maar slechts enkele dagen.
Op 14 april 1865 werd hij in Ford’s Theatre in Washington neergeschoten door John Wilkes Booth, een acteur en zuidelijke sympathisant. Lincoln overleed de volgende ochtend, op 15 april 1865. Zijn dood maakte hem vrijwel onmiddellijk tot martelaar van de Unie.
Persoonlijkheid, mythen en discussie
Het beeld van Abraham Lincoln is vaak ernstig, maar tijdgenoten beschreven hem ook als geestig, verhalend en soms verrassend luchtig in gezelschap. Hij hield van dieren; in het Witte Huis waren inderdaad verschillende huisdieren aanwezig, waaronder geiten.
Zijn bijnaam Honest Abe verwijst naar zijn reputatie van eerlijkheid, al hoort daar ook bij dat zulke reputaties in de politiek altijd deels worden gevormd door bewonderaars en tegenstanders. Net als bij veel historische figuren is rond Lincoln een hele laag van legende ontstaan.
Dat geldt ook voor uitspraken die aan hem worden toegeschreven. Verschillende populaire citaten circuleren al lang onder zijn naam zonder dat daarvoor betrouwbaar bewijs bestaat. Voorzichtigheid is dus geboden bij oneliners die te mooi klinken om waar te zijn.
Over zijn privéleven bestaan daarnaast discussies die historici verschillend beoordelen. Sommige onderzoekers hebben gewezen op intense vriendschappen met mannen en vragen gesteld over zijn seksuele identiteit; anderen vinden het beschikbare bewijs daarvoor onvoldoende. Zeker is wel dat zulke debatten bestaan, en dat de bronnen ruimte laten voor verschillende interpretaties.
Nalatenschap van Abraham Lincoln
Weinig Amerikaanse presidenten hebben zo’n vaste plaats in het historische geheugen gekregen als Lincoln. Dat komt in de eerste plaats door zijn rol in twee beslissende ontwikkelingen: het behoud van de Verenigde Staten als politieke eenheid en zijn bijdrage aan het einde van de slavernij.
Toch is ook zijn nalatenschap niet zonder discussie. Sommige historici benadrukken dat hij in de eerste plaats de Unie wilde redden en dat emancipatie aanvankelijk ondergeschikt was aan dat doel. Anderen wijzen erop dat zijn denken over slavernij zich tijdens de oorlog verder ontwikkelde en dat hij uiteindelijk een wezenlijke rol speelde in de vernietiging van het slavensysteem. Beide perspectieven komen in het debat terug.
Wat nauwelijks ter discussie staat, is zijn betekenis in een beslissende periode van de negentiende eeuw. De jongen uit Kentucky, gevormd door verlies, zelfstudie en politiek vakmanschap, werd de leider van een land dat op het punt stond uiteen te vallen.
FAQ
Wanneer leefde Abraham Lincoln?
Hij werd geboren op 12 februari 1809 en overleed op 15 april 1865.
Waar werd Abraham Lincoln geboren?
Lincoln werd geboren nabij Hodgenville in Kentucky, in Hardin County, het latere LaRue County.
Waarom is Abraham Lincoln zo bekend?
Vooral vanwege zijn leiderschap tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, zijn rol bij het behoud van de Unie en de Emancipatieproclamatie.
Had Abraham Lincoln een tweede naam?
Nee. Abraham Lincoln had geen tweede naam.
Hoe stierf Abraham Lincoln?
Hij werd op 14 april 1865 neergeschoten in Ford’s Theatre door John Wilkes Booth en overleed de volgende dag.
